Ở một tầng rất sâu, mọi khoái lạc đều tự sinh ra phần đối trọng của nó: một nỗi đau và một nỗi sợ đánh mất. Gần đây tôi có viết: “Trong thời đại dư thừa, theo đuổi khoái lạc vì chính nó sẽ sinh ra nghiện ngập.” Thật ra tôi chỉ nâng cấp một câu của [kiếm thánh Nhật Bản] Miyamoto Musashi: “Chớ tìm khoái lạc vì chính nó.”
Musashi là một kiếm sĩ Nhật. Ở thời của ông, “theo đuổi khoái lạc” mang nghĩa rất khác bây giờ. Ông đâu có sẵn trong tay đồ ăn chế biến công nghiệp vô hạn, phim khiêu dâm trên mạng, cần sa và rượu bia gọi là có.
Còn nay, khi ta đã sống giữa thời đại dư thừa, chỉ cần theo đuổi khoái lạc vì chính nó là ta trượt vào nghiện ngập rất dễ dàng. Mà đã trượt vào thì khó lòng thoát ra.
Cuộc vật lộn của thời hiện đại thực chất là câu chuyện của những cá nhân — đã đứt lìa khỏi bộ tộc của mình, khỏi tôn giáo của mình, khỏi các mạng lưới văn hóa của mình — đang gắng gượng đứng vững trước cả một kho cơn nghiện đã được vũ khí hóa: rượu bia, ma túy, phim khiêu dâm, đồ ăn công nghiệp, tin tức thời sự, Internet, mạng xã hội và trò chơi điện tử.
Cơn nghiện là “chơi giả” và “làm giả”
Các cơn nghiện cho phép bạn chơi giả và làm giả. Ngày trước, muốn vui bạn phải ra ngoài giao du cùng bè bạn; giờ chỉ cần ngồi nhậu với một đám người lạ. Ngày trước, bạn phải đi tìm một người bạn đời, sinh con, gây dựng một mái ấm; giờ chỉ cần dán mắt vào phim khiêu dâm. Ngày trước, muốn nếm chút ngọt lành tự nhiên bạn phải săn bắt, trèo cây hái quả; giờ muốn bao nhiêu kem cũng mua được.
Cuộc vật lộn của thời hiện đại là đứng thẳng dậy trước những cơn nghiện được vũ khí hóa ấy. Chúng phát cho bạn từng liều khoái cảm nhỏ — nhưng đồng thời làm bạn chai lì đi, và bắt bạn nếm nỗi khốn khổ mỗi khi thiếu vắng chúng.